Mokry kombinezon rzucony do worka transportowego po wyjściu z jaskini lub zmianie na linach szybko staje się problemem. Wilgoć pozostaje w szwach, wzmocnieniach i fałdach materiału, a zabrudzenia przyspieszają zużycie tkaniny. Pytanie, jak suszyć kombinezon, nie sprowadza się więc do znalezienia najcieplejszego grzejnika. Chodzi o wysuszenie odzieży bez przegrzania włókien, uszkodzenia powłok i deformacji elementów konstrukcyjnych.
W przypadku odzieży technicznej trzeba zawsze zacząć od metki oraz zaleceń producenta konkretnego modelu. Rodzaj tkaniny, gramatura, impregnacja, podklejane szwy i obecność membrany zmieniają właściwą procedurę. Poniższe zasady dotyczą kombinezonów używanych w speleologii, eksploracji obiektów podziemnych, pracach wysokościowych, arborystyce i działaniach ratowniczych.
W mokrej jaskini albo podczas wielogodzinnej pracy na wysokości w deszczu woda rzadko przedostaje się przez sam materiał. Najczęściej wykorzystuje otwory po igle, okolice kroku, barków i rękawów. Dlatego porównanie szwów klejonych nie jest detalem z katalogu, lecz elementem oceny, czy kombinezon zachowa funkcję ochronną po dłuższym kontakcie z wodą, błotem, uprzężą i ścianą skalną.
Szew klejony, częściej nazywany też szwem taśmowanym, to klasyczny szew wykonany nicią, którego wewnętrzna strona zostaje uszczelniona taśmą aktywowaną temperaturą i naciskiem. Taśma zakrywa perforację powstałą podczas szycia. Nie należy jednak zakładać, że każdy szew z taśmą jest automatycznie lepszy od szwu nieuszczelnionego. O wyborze decyduje środowisko pracy, rodzaj tkaniny, intensywność tarcia oraz to, gdzie na odzieży znajduje się dane połączenie.
Pierwsze 20 minut akcji często decyduje o tym, czy ratownik pracuje sprawnie, czy zaczyna tracić ciepło i zakres ruchu. Dlatego pytanie, jak warstwować odzież na akcję ratunkową, nie dotyczy komfortu w znaczeniu turystycznym. Dotyczy utrzymania zdolności do działania podczas marszu z wyposażeniem, pracy na linie, długiego postoju przy poszkodowanym i kontaktu z wodą, błotem albo zimnym podłożem.
W ratownictwie nie istnieje jeden zestaw dobry na każdą sytuację. Inaczej ubiera się zespół wchodzący do mokrej jaskini, inaczej ratownik zabezpieczający stanowisko na wietrznym zboczu, a jeszcze inaczej technik pracujący przy ewakuacji w obiekcie przemysłowym. Zasada pozostaje jednak stała: każda warstwa musi mieć zadanie, a cały system musi działać również po założeniu uprzęży, szelek, plecaka i środków ochrony indywidualnej.
W ciasnym meandrze, na mokrej drabinie szybowej albo podczas kilku godzin pracy na konstrukcji pytanie „lekki czy ciężki kombinezon” nie jest kwestią wygody rozumianej turystycznie. Decyduje o tempie wychładzania, swobodzie ruchu, odporności na przetarcia i o tym, czy odzież zachowa funkcję po kolejnym kontakcie ze skałą, stalą lub mokrym błotem. Nie ma jednego rozwiązania dla wszystkich. Kombinezon należy dobierać do dominującego zagrożenia i charakteru pracy, nie tylko do temperatury na starcie.
Pierwsze pełzanie w mokrym meandrze szybko weryfikuje, czy odzież była dobrana do realnej pracy, czy tylko do prognozy pogody. Kombinezony jaskiniowe mają chronić warstwę termiczną, nie ograniczać ruchu na linie i wytrzymać kontakt ze skałą, błotem lub metalowymi elementami starej kopalni. W jaskini nie ma znaczenia, jak kombinezon wygląda po wyjęciu z plecaka. Liczy się to, czy po kilku godzinach nadal daje swobodę ruchu, nie nabiera nadmiernej masy od wody i nie przeciera się na kolanach, łokciach oraz siedzeniu.
Dobór nie sprowadza się do jednego pytania: lekki czy ciężki? Trzeba uwzględnić temperaturę, ilość wody, charakter poruszania się, długość akcji i to, ile czasu spędzasz na linach. Innego kombinezonu wymaga sucha, ciasna jaskinia z długimi zaciskami, innego wielogodzinna eksploracja mokrego systemu, a jeszcze innego praca ratownicza lub penetracja wyrobisk.
Powlekana tkanina nylonowa może być wodoszczelna i jednocześnie przepuszczać parę wodną. O tym, czy łączy te właściwości i w jakim stopniu, decyduje przede wszystkim zastosowana powłoka. Nylon, w tym Nylon 6.6, stanowi podłoże tkaniny. Wraz ze splotem i konstrukcją materiału wpływa przede wszystkim na jego wytrzymałość i odporność na ścieranie.
W ciasnym meandrze, podczas wynoszenia worka z przodka albo przy długim podejściu pod stanowisko liczy się nie tylko wygoda kombinezonu. Odzież powinna osłaniać przed błotem, skałą i wodą, a jednocześnie pomagać ograniczać gromadzenie wilgoci podczas wysiłku. Czy Dacron oddycha podczas pracy? W przypadku tkanin powlekanych odpowiedź zależy przede wszystkim od rodzaju i parametrów powłoki, a nie od samej nazwy włókna.
W tym artykule omawiamy Dacron stosowany jako tkanina nośna z dodatkową powłoką. Dacron jest nazwą handlową włókna poliestrowego. Tkanina odpowiada za konstrukcję i właściwości mechaniczne materiału, natomiast powłoka w dużej mierze decyduje o jego odporności na przenikanie wody oraz możliwości transportu pary wodnej. Takie rozróżnienie jest istotne przy wyborze kombinezonu do jaskiń, kopalń, prac linowych i działań terenowych.
W mokrym meandrze, na wielogodzinnym stanowisku linowym lub podczas pracy w nieogrzewanej hali warstwa przy skórze nie może być tylko „ciepła”. Musi nadal działać po przepoceniu, kontakcie z wilgotnym kombinezonem i wielu godzinach tarcia. Polartec kontra merino to nie jest wybór między lepszym i gorszym materiałem. To wybór systemu, który trzeba dopasować do temperatury, intensywności pracy, wilgoci oraz typu warstwy zewnętrznej.
Dla użytkownika kombinezonu ochronnego najważniejsze pytanie brzmi: co stanie się z bielizną i warstwą ocieplającą, kiedy przestaniesz się ruszać? W technicznym środowisku różnica między komfortem a wychłodzeniem często pojawia się właśnie wtedy - na postoju, przy przepince, podczas asekuracji albo przy przepakowywaniu sprzętu.
W ciasnym meandrze, na mokrej półce skalnej albo podczas wielogodzinnej pracy na dostępie linowym ubranie nie jest dodatkiem do wyposażenia. Przejmuje tarcie, błoto, wilgoć i kontakt z ostrą krawędzią, a jednocześnie musi pozwalać na pełny wykrok, pracę nad głową i obsługę uprzęży. Dobrze dobrana odzież ochronna nie musi wyglądać technicznie. Ma działać wtedy, gdy materiał ociera o skałę, drabinkę, konstrukcję stalową lub pień drzewa po raz setny.
W środowisku jaskiniowym, przemysłowym i ratowniczym nie istnieje jeden uniwersalny kombinezon. Ten sam model, który sprawdza się w suchej sztolni, może być zbyt ciężki podczas intensywnego podejścia, a lekka konstrukcja na ciepły sezon może nie wytrzymać długiego czołgania w wapieniu o ostrych krawędziach. Punkt wyjścia stanowi charakter pracy, czas ekspozycji, temperatura, ilość wody i rodzaj powierzchni, z którą odzież będzie stale pracować.
Na stanowisku nie wygrywa akcesorium z najdłuższą listą funkcji, lecz takie, które można pewnie obsłużyć w rękawicach, po godzinach pracy w deszczu i przy ograniczonym dostępie do sprzętu. Najlepsze akcesoria do pracy linowej porządkują system, chronią wyposażenie przed uszkodzeniem i ograniczają liczbę niepotrzebnych ruchów na stanowisku. To ma znaczenie zarówno dla technika dostępu linowego, arborysty, jak i zespołu ratowniczego czy eksploratora pracującego w ciasnym, mokrym wyrobisku lub w jaskini.
Akcesoria nie zastępują środków ochrony indywidualnej ani szkolenia. Są jednak elementem, od którego często zależy tempo pracy, porządek na uprzęży i trwałość kosztownego wyposażenia. Dobór powinien wynikać z rodzaju zadań, obciążenia, liczby używanych lin oraz warunków: pyłu, błota, ostrej skały, konstrukcji stalowych albo ekspozycji na wodę.
